Colexio oficial de arquitectos de Galicia - Delegación Lugo

COAGLUGO

29/04/2012 | Revista de prensa

EL PAIS. "303 CHANZOS AO CEO"

Barcelona recupera a torre de Augas do Besòs que abasteceu á cidade e integrouse en Macosa.

Haberá que subir 303 chanzos para acceder ao que en breve será un dos miradoiros máis impresionantes de Barcelona: a torre das Augas do Besòs. Testemuña do crecemento da cidade á que abasteceu auga durante uns anos a finais do século XIX, o edificio foi despois peza clave do proceso da metalúrxica Can Girona e Macosa. Dende a década dos noventa, coa marcha desa industria a Santa Perpètua de Mogoda -xa como Gec Alsthom tras a súa fusión coa Maquinista- a torre se deteriorou ata o punto de derrubarse parte da cuberta.

Mentres, ao seu arredor, o que foron terreos industriais se mudaron en soares ao pairo durante anos ata que se levantou o novo Diagonal Mar. Agora, a torre está a punto de empezar unha nova singladura na súa longa vida tras un proceso de profunda rehabilitación que custeou Agbar con preto de tres millóns de euros. O singular edificio pasará a depender do Museo de Historia da Cidade e será visitable dentro duns meses. O proxecto de musealización do seu interior pretende plasmar as vicisitudes da súa ida.

"Para os que traballamos en Macosa, a torre das augas era moito máis que unha peza de todo o proceso industrial. Era o noso punto de reunión, onde organizabamos as protestas e as asembleas", recorda o sindicalista de CC OO xa xubilado Ferran Saro, que entrou en Macosa en 1972. Traballaban entón 3.000 obreiros. "Cada 14 de abril un compañeiro, Jordi Carreño, cando aínda era de noite subía as escaleiras apenas sen luz e colocaba no alto a bandeira republicana. Naturalmente, duraba pouco e deseguida ordenaban que se quitase", continúa Saro.

A historia da torre está ligada á expansión de Barcelona. A Compañía Xeral Anónima de Augas de Barcelona, Aba Dereita do Besòs, dirixida por Xavier Camps, construíuna en dous anos, entre 1881 e 1882. Entón estaba practicamente xunto á desembocadura do Besòs e encontraron un acuífero para abastecer a cidade, en pleno proceso de crecemento. Chegou a achegar auga ata o paseo de Sant Joan, pero a alegría durou pouco e o efecto combinado do bombeo da auga e un período longo de seca salinizó o acuífero. En 1888, un bando do Concello de Barcelona prohibiu o uso da auga da torre ata para regar. Na historia do edificio hai un episodio tráxico que nunca se acabou de aclarar: o posible suicidio de Xavier Camps, o empresario que a construíu, tirándose ao baleiro ao quedar na ruína. "Faleceu o 12 de febreiro de 1890 e non se publicou ningunha necrolóxica. Só unha pequena nota nos diarios", explica o arquitecto Antoni Vilanova, que xunto con Eduard Simó realizou a rehabilitación.

A auga que manaba do subsolo e que bombeaba a torre -adquirida en 1895 por Agbar- pasou a utilizarse nos procesos das factorías industriais da zona. Primeiro de Can Girona e despois de Macosa, concretamente para arrefriar o tren de laminado das vigas de ferro que saían dos fornos.

O edificio formou parte activa da Guerra Civil. Foi colectivizada e integrouse no sistema de defensa aérea cunha batería que se instalou na terraza. A industria pasou a fabricar material de guerra que se almacenaba nos espazos interiores da propia torre.

O que se construíu ladrillo sobre ladrillo macizo hai 130 anos é hoxe todo un símbolo do Poblenou pola súa altura -ten 63 metros- e pola súa singularidade. A torre e a Casa das Válvulas -tamén en proceso de rehabilitación- foi construída polo arquitecto Pere Falqués e pintada por Ramon Calsina, o nome que se lle deu á praza onde está. A estrutura da volta catalá é permanente na armazón de muros do seu interior que crea uns espazos espectaculares. Orixinalmente, polo interior subíase polas escaleiras de caracol ata a altura dos depósitos e a partir de aí e ata a terraza as escaleiras ían polo exterior, pegadas á parede. Ese é un dos elementos que se modificou na rehabilitación que conservou ao máximo todos os elementos orixinais. Outros cambiáronse: "Os barrotes de ferro do exterior substituíronse por outros de aluminio pero co mesmo aspecto", explica Vilanova.

(...)


EL PAIS. "303 ESCALONES AL CIELO"