Colexio oficial de arquitectos de Galicia - Delegación Lugo

COAGLUGO

23/09/2012 | Revista de prensa

LA VOZ DE GALICIA. ENTREVISTA A CARLOS JIMÉNEZ "A obra de Calatrava é un pedestal para un arquitecto"

Nacido en Costa Rica, Carlos Jiménez leva 35 anos afincado en Houston (EUA), onde ten o seu estudo e é catedrático na escola de arquitectura da Rice University. Durante once anos foi xurado do premio Pritzker. Jiménez, que onte participou en Santiago no proxecto Xentes, espazos e lugares, promovido polo Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, acaba de volver de Cádiz, onde interveu na Bienal Iberoamericana de Arquitectura e Urbanismo.

A Bienal clausúrase hoxe. ¿Sobre que virou esta edición?

Os debates foron sobre como a arquitectura promove ou procrea a participación do cidadán. A arquitectura non pode estar ausente dos desexos e aspiracións do cidadán. E a boa arquitectura, no sentido dos seus logros, é aquela que consegue admitir e atraer máis público.

Pero iso é a teoría, porque na práctica tanto o poder político como os arquitectos fixeron unha arquitectura moi afastada das necesidades da xente.

Iso considéroo unha xeneralización, porque hai moitas arquitecturas das que nin sequera somos conscientes. O que pasa é que unha porcentaxe de arquitectura, que é a máis visible nos medios e a máis discutida, é a que xeralmente leva a cruz ao calvario. Pero do 90 % da arquitectura non se fala e cumpre co seu traballo, porque é máis de servizo que de estar nas pantallas. Eu vexo moita arquitectura que non me importa saber quen é o arquitecto, porque a boa arquitectura faicho sentir.

Tense unha imaxe de que os arquitectos son despilfarradores ou alleos ás necesidades do público e isto é moi daniño, porque a arquitectura está destinada a servir a un público maior. Hoxe pola mañá (por onte) camiñaba por Santiago e dábame conta de tantas arquitecturas que pasan desapercibidas, pero que contribúen de forma exquisita a promover o valor da arquitectura na cidade. O que pasa é que cando hai unha crise sempre se busca unho chibo expiatorio, e a arquitectura converteuse no chibo expiatorio favorito. Por exemplo, en Madrid alguén comentou o que custara o aeroporto, e a min emocionoume o aeroporto de Madrid, se visen os aeroportos que temos en Estados Unidos... Ese aeroporto exalta ao viaxeiro.

Si, pero se se fixo un aeroporto máis modesto talvez España non estaría na situación económica en que se atopa. E non me refiro concretamente á T4 de Baregañas , senón a moitas outras obras públicas sen sentido.

Tes razón, talvez haxa demasiado protagonismo neste aeroporto, pero aínda así o seu valor verase máis no tempo. Pero o que máis me impresionou é a calidade da construción. Ese investimento dunha sociedade nunha infraestrutura ten un valor que non se pode medir de inmediato, ten que medirse no tempo. Hai outras obras que si teñen que castigarse porque son simplemente de vaidade. E desas houbo moitas, como ese pobre aeroporto de Castelló, que quedou só, coa estatua do alcalde (refírese ao expresidente da Deputación, Carlos Fabra) que quería construírse un monumento a si mesmo.

A arquitectura latinoamericana sempre se distinguiu por unha faceta máis social, e nos últimos anos xurdiu xente como o chileno Alejandro Aravena, que se preocupou especialmente polo problema da vivenda. Tamén, a Bienal de Venecia acaba de premiar o proxecto de Urban Think Tank sobre a Torre Confinanza de Caracas, a chamada «favela vertical».

Para min é estimulante e inspirador ver a Latinoamérica competir con países máis avanzados economicamente como España e Portugal, a pesar das súas crises. Estas arquitecturas están enlazadas polo afán de facer o mellor posible cos menores recursos. Na Bienal seleccionamos unha obra en Ecuador no medio dunha contorna histórica en Quito, onde a única intervención do arquitecto é crear unha sombra dentro dun espazo que non tiña definición. Ou sexa, que usando instrumentos tan esenciais elévase o valor da arquitectura cara á sociedade.

O público e os medios interesáronse en difundir unha arquitectura cargada de visualidade, non dos seus deberes endémicos á disciplina. Eu, no meu estudio, nunca falo de sustentabilidade, de servizo, de cousas sociais, simplemente falo do obvio da arquitectura, que é apostar sempre polo beneficio da arquitectura no tempo. Eu vivo nunha cidade onde a arquitectura non ten un valor absoluto, é un produto de mercado. Houston é unha cidade desapiadada, capitalista ao máximo, e o valor que buscamos é como pode ir a arquitectura máis aló deses límites. Iso é un deber esencial do arquitecto, porque a arquitectura non é un espello para o seu autor, senón para múltiples públicos que se reflicten nela. Se perdemos esa perspectiva, a arquitectura convértese nun elemento máis do mercado, que se vende polo que un queira.

A presidenta da Comunidade de Madrid dixo a semana pasada que había que instaurar a pena de morte para os arquitectos...

A min causoume moita preocupación, deixoume estupefacto que alguén con ese poder público dixese tal ignorancia, non entendendo o que é a arquitectura como un instrumento de cultura. Os políticos sempre din estupideces porque é parte do seu oficio, así como tratan de levarnos sempre cunha cenoria diante do noso olfacto. O público ten un coñecemento da arquitectura moi superficial e os seus políticos, no canto de mostrar un liderado, ás veces reflicten ou rebotan creno estar a escoitar do público, pero teñen que estar informados, educados, sobre o que fai un arquitecto e o servizo que promove.

 

O seu labor como conferenciante lle permite percorrer moitas cidades diferentes de todo o mundo. ¿Imos cara a un mesmo modelo urbano? Espero que non sexa o norteamericano.

Eu son moi crítico con ese futuro que se lle vendeu ao mundo, o dos suburbios. Estados Unidos representa moitas cousas boas, pero tamén esa falta de colectivismo, de unión pública, que creou esas grandes catástrofes que son os suburbios. As cidades son os grandes centros globais de poboación e nada o pode parar, entón a nosa concentración debe ser na densidade e en utilizar os instrumentos que sempre se usaron na historia, o contacto, os espazos públicos. Fálase moito dos espazos públicos virtuais, de Facebook, etc. pero os cidadáns aínda necesitan espazos onde preservar ese contacto humano tan esencial para o progreso. Incluso Houston está a se reconstruír a través destas estratexias, porque o cidadán se dá conta de que vivir a dúas horas do centro da cidade tráelle non o soño americano, senón un pesadelo.

¿Sucumbiu a cidade moderna ao automóbil? ¿Cumpriuse a profecía de Wright?

Si, sucumbiu pola enerxía barata. Ocorre o mesmo en Caracas, onde encher o depósito custa dous dólares e todo o mundo se está asfixiando porque está cheo de automóbiles. Pero cidades como Houston van cambiar por sobrevivir nun mundo con menos recursos. A cidade do futuro non pode ser unha cidade de fantasía como a de Wright, chea de pratos volantes e helicópteros, iso só sucede cando o individualismo se impón ao interese colectivo; ou a cidade do cine como Blade Runner, sempre hai moitas ficcións. A realidade da cidade é máis eficiente, máis contundente e máis visible. O futuro da cidade é a cidade mediterránea, que ten escalas, onde podes facer todas as túas cousas dentro dunha contorna, exquisitamente rica de experiencias e actividades. Non é a cidade da soidade, do suburbanismo, non che deprime, non é un monocultivo. Eu vexo a cidade latinoamericana como entrar nun mercado, mentres que en Estados Unidos só atopas laranxas e mórresche de vitamina C: é máis bonito estar no mercado onde podes gozar de moitos sabores, de moitas cousas e pódese improvisar.

¿Que opina da arquitectura modular ou prefabricada, que se está introducindo en España como reacción á crise: vivendas máis baratas, que se poden montar en poucas horas, o cliente trata cunha soa empresa que se encarga de todo: proxecto, construción, amoblamento...?

Cando eu saín de Costa Rica tiña 15 anos e había unha gran proposta para facer esta arquitectura, un dos partidos do goberno promovía este tipo de vivendas. Ía ao aeroporto e víaas construír e atraíanme; doce anos despois regresei e todas estaban abandonadas, porque se apostou por unha solución tan inmediata, pensaban que estaban remediando o problema, pero o estaban estendendo dun xeito cruel, porque esas vivendas tiñan moi pouca vida. A historia da arquitectura e a vivenda sempre está neste baile, mira China , onde chegan 5 millóns de persoas, crean unha cidade e constrúese tan rápido que o que menos importa é canto van durar. Os arquitectos, políticos e urbanistas temos que comprometernos sobre como se constrúe. Esas casas exhiben unha imaxe moi apetecible, pero sabes que en tres anos se van a deteriorar. Todos somos culpables deste tipo de ignorancia global.

Vostede foi xurado do Pritzker. ¿Como se decide non xa o gañador, senón os arquitectos que se merecen estar entre os finalistas?

O premio ten máis de 30 anos, converteuse no equivalente ao Nobel porque ten como función recoñecer o mellor da profesión. Só se dá unha premio ao ano e hai moitos arquitectos de gran categoría. Sempre hai un grupo de críticos, presentas da arte, cultura, política e está aberto que nomeen a quen queiran. O xurado colle ese crisol de nomes e comprímeo a un número, estuda a súa obra coidadosamente e trata de visitar as obras. Ou sexa, que hai moitas etapas de aguda discusión para decidir o gañador. Ás veces critícase porque parece que se concede a uns «sospeitosos habituais», pero non é así. Por exemplo, no caso de Jorn Utzon entendemos que houbera un salto no tempo e tratamos de remedialo, e no caso de Glenn Murcutt foi a noticia máis feliz porque moitos arquitectos se sentiron recoñecidos coa súa elección.

Ás veces parece que o Pritzker xira cara ao sostible e o minimal, como nos casos de Murcutt ou de Peter Zumthor, e outras volve premiar a representantes dos grandes estudos, como Jean Nouvel ou Richard Rogers.

Estou de acordo, pode parecer así. Pero son partidario de establecer un premio ecuménico, que recoñeza os grandes logros de moitos arquitectos. Este ano concedéuselle a Wang Shu, un arquitecto chinés de moito talento e moita controversia, porque está a construír en China da forma que os chineses non queren construír. O premio ten esa capacidade de ilustrar unha riqueza moi ampla da arquitectura, non creo que teña unha tendencia singular de observar só algúns casos; é unha oportunidade de ampliar o coñecemento da arquitectura, unhas veces a través de presentas coñecidas e outras non tanto. Mendes dá Rocha non era coñecido en EE.UU., cando saíu a noticia a xente preguntaba este quen é, e iso é moi saudable. É como no Nobel de Literatura, que se lle dá o premio a Vargas Llosa, que era coñecido mundialmente, e outro ano dáselle o premio a unha poetisa polaca que é marabillosa.

En España hai a crenza de que se fai moi boa arquitectura, pero só temos un gañador, Rafael Moneo, e diso xa hai 16 anos.

O mundo é moi amplo, aquí hai estupendos arquitectos como Mansilla e Tuñón, Francisco Mangado, Neto e Sobejano, Navarro Baldeweg... Menciono os que coñezo, pero hai gran futuro aquí na arquitectura e que están á altura de establecer un vínculo universal, non tanto nacional, coa arquitectura.

¿Nunca lle darán o Pritzker a Calatrava? ¿Por que?

Calatrava, dígoo obxectivamente, non creo que se desenvolveu unha curiosidade máis ampla da súa obra. Ten dotes artísticos, pero non van máis aló de reproducir o predicible. Cando ves a Jean Nouvel, a súa obra sobe e baixa como unha montaña rusa. Eu non podo dicir que non se lle vaia a dar o premio, pero espero que el poida espertar deste ensimismamiento, sempre facendo as mesmas ás, os mesmo picos, ten que haber algo máis que reproducir iso. Espero que poida volver á súa orixe, onde estaba o gran creador. Estando na Cidade das Artes eu quedei moi decepcionado porque era un pedestal a un arquitecto.

Fáleme do seu traballo como arquitecto. Os seus últimos proxectos son dispares: un edificio académico en Houston, unha casa no deserto de Texas, unha torre de vivendas sociais en Francia e unha obra cultural en Gandía. ¿Que liñas determinan a súa arquitectura, como é o seu primeiro achegamento a un proxecto?

Teño un estudo pequeno, catro ou cinco persoas e sempre me esforcei por manter ese tamaño porque me interesa un cliente máis que un proxecto. Interésame a posición que un cliente nos trae e dinos «temos un problema estupendo, como facemos unha casa neste deserto», ou «temos outro problema estupendo, como facemos unhas vivendas sociais na periferia de París, que está a sufrir unha gran onda de inmigración, como resolvemos este problema». E a min encántame ese tipo de desafío. Eu non vexo a arquitectura como buscando «un» proxecto, eu sempre ando buscando ese proxecto total que involucra unha localidade, a ambición-aspiración dun cliente e a oportunidade de servir dunha forma tan xenerosa que é a arquitectura. O proxecto en Francia durou seis anos, o do deserto catro anos e medio, unha escola en Filadelfia case cinco anos, o meu estudo lévoo construíndo 31 anos... Toma moito tempo. O que sempre fixen é responder a alguén que me toca na porta. É unha relación mutua de intercambio e se vexo que non vai haber esa química, ese mutuo desexo de utilizar eses instrumentos da arquitectura para facer o mellor proxecto, entón non me interesa e non quero participar, porque a vida é moi curta e a arquitectura é moi longa. Tes que escoller.

Agora terminamos un estudo para un fotógrafo en Houston que tiña tan poucos medios, encantábame o personaxe e fíxeno case por nada, ¡pero quedei tan feliz de que puidemos entregarlle o seu soño! E a miña felicidade vén desa acción, da xenerosidade que está inscrita na arquitectura. Por iso dicía o de que se a arquitectura se converte soamente nun pedestal, e iso xa acabou afortunadamente pola crise, porque o narcisismo leva á autodestrución e a cidade sempre lle gaña aos arquitectos.

A arquitectura sempre se beneficia de obras especiais, por exemplo o CaixaForum de Madrid (de Herzog e De Meuron). Encántame non tanto o edificio como a idea de crear unha icona na cidade que todo o mundo responde a el. Gústame máis estar fóra que dentro, encántame como a xente reacciona, sácase fotos, vai pola escaleira... talvez o menos importante é estar nas exposicións ou talvez o máis importante é estar no café. O máis belo do edificio é que ten tanta xenerosidade que calquera público pode atopar algo que lle guste. Hai outros edificios que son tan singulares que só admiten o que o arquitecto quere que fagan, e eses son os edificios que me deixan triste como cidadán, non só como arquitecto. Entón, gústanme eses edificios que a través da súa imaxinación, a través da súa contribución logran beneficiarnos a todos porque dan cabida a todas as nosas necesidades. E hai edificios que quedan moi sos, non só polo paso da historia senón porque só decidiron contribuír a un grupo moi pequeno.


 

LA VOZ DE GALICIA. ENTREVISTA A CARLOS JIMÉNEZ "A obra de Calatrava é un pedestal para un arquitecto"

Comentarios

Ainda non existen comentarios para esta nova. Crea o primeiro completando o seguinte formulario.

* Todos os comentarios serán moderados antes da súa publicación.

Enviouse o comentario correctamente. Todos os comentarios son moderados antes de ser publicados. Grazas.

Enviar un novo comentario